Anasayfa / Kaynak / HMK: Ön Sorun ve Bekletici Sorun

HMK: Ön Sorun ve Bekletici Sorun

Kanunun İkinci Kısım, Beşinci Bölüm, Üçüncü Ayrımında düzenlenmiş olan bekletici sorun, HUMK döneminde mevzuatımızda yer almamaktaydı. Uygulamada kabul gören bekletici sorun, HMK ile usul hukukumuza girmiştir. Ön sorun ise, hadise adı altında, HUMK döneminde de mevzuatımızda yer almaktaydı.

ÜÇÜNCÜ AYIRIM – Ön Sorun ve Bekletici Sorun
Ön sorunun ileri sürülmesi
Madde 163- (1) Yargılama sırasında, davaya ilişkin bir ön sorun ortaya çıkarsa, ilgili taraf, bunu dilekçe vermek suretiyle yahut duruşma sırasında sözlü olarak ileri sürebilir.

Ön sorunun incelenmesi
Madde 164- (1) Hakim, taraflardan birinin ileri sürdüğü ön sorunu incelemeye değer bulursa, belirleyeceği süre içinde, varsa delilleriyle birlikte cevabını bildirmesi için diğer tarafa tefhim veya tebliğ eder.
(2) Ön sorun hakkında iki taraf arasında uyuşmazlık varsa, hakim gerekirse tarafları davet edip dinledikten sonra kararını verir.
(3) Hakim, ön sorun hakkındaki kararını taraflara tefhim veya tebliğ eder.

Ön sorun için çok fazla değişiklik getirmeyen kanun koyucu, ön sorunun ileri sürülmesi ve incelenmesini düzenlemekle yetinmiş, tanımını yapmamıştır. Zamanaşımı def’i, senedin sahte olduğu iddiası gibi durumlar, ön soruna örnek olarak gösterilebilir. Böyle bir durum ortaya çıktığında, 163. madde gereği taraflardan her biri bunu dilekçeyle veya sözlü olarak duruşma esnasında ileri sürebilir. Bu durumda hakim, 164. madde gereğince ön sorunu incelemeye geçecektir.

Hakim, öncelikle ileri sürülmüş olan ön sorunun incelenmeye değer olup olmadığını tespit eder. İncelemeye değer bulduğu takdirde ise, ileri sürülen ön sorunu cevaplarını ve delillerini bildirmesi için belli bir süre vererek diğer tarafa tefhim yahut tebliğ eder. Ön sorunun varlığıyla ilgili olarak hakkında taraflar arasında uyuşmazlık mevcutsa hakim, gerek gördüğü takdirde tarafları davet ederek duruşmada dinler ve kararını bundan sonra verir ve bu konudaki kararını taraflara tefhim / tebliğ eder.

Bekletici sorun
Madde 165- (1) Bir davada hüküm verilebilmesi, başka bir davaya, idari makamın tespitine yahut dava konusuyla ilgili bir hukuki ilişkinin mevcut olup olmadığına kısmen veya tamamen bağlı ise mahkemece o davanın sonuçlanmasına veya idari makamın kararına kadar yargılama bekletilebilir.
(2) Bir davanın incelenmesi ve sonuçlandırılması başka bir davanın veya idari makamın çözümüne bağlı ise mahkeme, ilgili tarafa görevli mahkemeye veya idari makama başvurması için uygun bir süre verir. Bu süre içinde görevli mahkemeye veya idari makama başvurulmadığı takdirde, ilgili taraf bu husustaki iddiasından vazgeçmiş sayılarak esas dava hakkında karar verilir.

Yukarıda da belirttiğimiz gibi, bekletici sorun, uygulamada yer almak ve sıkça kullanılmakla birlikte mevzuatımıza ilk kez HMK m.165 ile girmiştir. Bekletici sorun, madde gerekçesinde “Bir davanın görülmesi sırasında ortaya çıkan ve bu davanın incelenebilmesi veya sonuçlandırılabilmesi için, mahkemenin görevi dışında kalması sebebiyle, görevli yargılama makamınca çözümlenmesine kadar beklenilmesi gereken sorunlar” olarak tanımlanmıştır.

Bir davada hüküm verilebilmesi halini düzenleyen ilk fıkradaki bekletici sorunun özü, mevcut davada karar verilebilmesinin bir başka davanın sonucuna veya idari bir makamın kararına bağlı olmasıdır. Böyle bir durumun varlığı halinde yargılama, diğer davanın sonucuna veya idari makamın kararına kadar bekletilmektedir. Kanun, ilk fıkrada “…bekletilebilir” demekle, bu konuda hakimin takdir yetkisi tanımaktadır.

İkinci fıkrada ise, davanın incelenmesi ve sonuçlandırılmasının başka bir dava veya idari makamın kararına bağlı fakat o dava henüz açılmamış ya da idari makama başvurulmamış olması durumu düzenlenmiştir. Bu durumda mahkeme, ilgili tarafa, görevli mahkeme veya idari makama başvurması için uygun bir süre verecektir. İlgili taraf, bu süre zarfında gerekli başvuruyu yapmadığı takdirde, bekletici soruna dair iddiasından vazgeçmiş sayılacak ve mevcut dava hakkında bu haliyle karar verilecektir.

Yasa metninde belirtilmemekte ise de, mahkemenin zaman zaman duruşma yaparak diğer davanın veya idari makam kararının akıbetini araştırmasının zaman kaybını önlemek bakımından önemli olduğu, madde gerekçesinde vurgulanmıştır.

Yazar: Av. Aydoğan TAN

Av. Aydoğan TAN
Hukuk Sokağı kurucusu, editörü. Avukat, arabulucu, hukukçu bilirkişi.

Ayrıca bknz.

Yeni HMK Tarifeleri Bugün Yürürlükte

28.09.2014 tarih ve 29133 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan tebliğler ile Hukuk Muhakemeleri Kanunu ücret tarifeleri …

X