Anasayfa / Adliye / Hukuk Mahkemelerinde İstinaf Kanun Yolu

Hukuk Mahkemelerinde İstinaf Kanun Yolu

Bilindiği üzere 20 Temmuz itibariyle yargı sistemimiz üç dereceli olarak resmen göreve başlamış oldu. Araya adli tatilin girmesi nedeniyle uygulaması yeni adli yıla kalan ve karar düzeltme yolunu ortadan kaldıran istinaf kanun yolu neler getiriyor? Hangi kararlar istinaf edilebilecek? Hukuk Sokağı okurları için soru-cevap formatında hazırladık:

Hangi kararlar istinaf edilebilecek?

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 341. maddesi, istinafa tabi kararları gösteriyor. Buna göre, ilk derece mahkemelerinden verilen nihai kararlar  ile nihai karar niteliğinde olmasa da ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz taleplerinin reddi ve bu taleplerin kabulü halinde, itiraz üzerine verilecek kararlar istinaf edilebilecek.

Malvarlığına ilişkin davalarda, miktar veya değeri 1.500 TL’yi geçmeyen davalara ilişkin kararlar kesin olduğundan, istinaf edilemeyecek. Alacağın bir kısmı dava edilmiş ise, istinaf sınırı alacağın tamamına göre belirlenecek. Kısmi kabul kısmi red halinde ise, kararın kabul veya red edilen bölümü 1.500 TL’yi geçmeyen taraf istinafa başvuramayacak.

İstinaf dilekçesi nereye verilecek?

Dilekçe, normal yargılama usulünde olduğu gibi, kararı veren mahkemeye veya bu mahkemeye gönderilmek üzere başka yer mahkemesine verilebilecek. İstinaf, harç ve giderlerin yatırıldığı tarihte yapılmış sayılacak (m. 344).

İstinaf süresi ne kadar?

İstinaf yoluna başvuru süresi, ilamın tebliğinden itibaren iki haftadır. Ancak, özel kanun hükümlerinin saklı olduğu, 345. maddede belirtiliyor. Yani, İş Mahkemelerinde önceden olduğu gibi, tefhimden itibaren 8 günlük sürede başvuru yapmak gerekiyor.

İstinaf dilekçesi reddedilebilir mi?

Evet. Şayet istinaf süresi geçmişse, kesin olan bir karara ilişkinse dilekçeyi alan mahkeme, istinaf talebinin reddine karar vererek bu kararı ilgilisine tebliğ eder. Bu red kararı ise, iki haftalık süre içinde istinaf edilebilir. Bu durumda Bölge Adliye Mahkemesi, red kararını yerinde görmezse, yerel mahkeme kararına göre istinaf incelemesini yapar.

Katılma yoluyla istinaf nedir?

Karşı tarafın istinaf dilekçesini alan taraf, bu dilekçeye cevap vererek istinafa katılabilir. Bu tarafın istinaf hakkının bulunmaması veya süreyi geçirmiş olması, katılma yoluyla istinafa başvurmasına engel değildir. Böyle bir durumda kararı istinaf eden, diğer tarafın cevap dilekçesine iki hafta içinde cevap verebilir.

İstinaf yoluna başvuran, talebinden feragat ederse veya Bölge Adliye Mahkemesi, talebi esasa girmeden reddederse, katılma yoluyla başvuran tarafın talebi incelenmez, bu talep de reddedilir.

İstinafa başvurma hakkından feragat mümkün mü?

Hayır. Taraflar, kararın tebliğinden önce istinaf hakkından feragat edemez. İstinaf başvurusundan sonra feragat yapılmışsa, yerel mahkeme başvurunun reddine karar verir. Dosya Bölge Adliye Mahkemesi’nde ve henüz karara bağlanmamışsa, başvuru, feragat nedeniyle reddedilir.

İstinaf, icrayı durdurur mu?

Temyiz kanun yolunda olduğu gibi, istinaf yoluna başvurulması kural olarak kararın icrasını durdurmaz. Ancak İcra ve İflas Kanunu’nun icranın geri bırakılmasına ilişkin 36. maddesi hükmü saklıdır. Ancak nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemez. Ayrıca kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz malların aynına ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez.

İstinafta duruşma usulü nedir?

İstinaf kanun yolu, 353. maddede belirtilen haller dışında duruşmalıdır. Şu hallerde Bölge Adliye Mahkemesi, esası incelemeden kararın kaldırılmasına ve davanın yeniden görülmesi için dosyanın yerel mahkemeye veya kendi yargı çevresinde uygun göreceği başka bir yer mahkemesine y ada görevli ve yetkili mahkemeye gönderilmesine duruşma yapmadan karar verir:

  1. Davaya bakması yasak olan hakimin karar vermiş olması,
  2. Haklı ret talebine rağmen, reddedilen hakimin davaya bakmış olması,
  3. Görevli ve yetkili mahkemenin görevsizlik veya yetkisizlik kararı vermiş olması veya görevli ve yetkili olmamasına rağmen davaya bakmış olması yahut mahkemenin Bölge Adliye Mahkemesi yargı çevresi dışında olması,
  4. Diğer dava şartlarına aykırılık bulunması,
  5. Mahkemece, usulü aykırı olarak davanın veya karşı davanın açılmamış sayılmasına, davaların birleştirilmesine veya ayrılmasına, merci tayinine karar verilmiş olması,
  6. Mahkemece, tarafların davanın esasıyla ilgili olarak gösterdikleri delillerin hiçbiri toplanmadan veya gösterilen deliller hiç değerlendirilmeden karar verilmiş olması,

Ayrıca, şu durumlarda da davanın esasıyla ilgili olarak duruşma yapılmadan karar verilecek.

  1. İncelenen mahkeme kararının usul veya esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığı takdirde başvurunun esastan reddine,
  2. Yargılamada eksiklik bulunmamakla beraber, kanunun olaya uygulanmasında hata edilip de yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmadığı takdirde veya kararın gerekçesinde hata edilmiş ise düzeltilerek yeniden esas hakkında,
  3. Yargılamada bulunan eksiklikler duruşma yapılmaksızın tamamlanacak nitelikte ise bunların tamamlanmasından sonra yeniden esas hakkında.

Duruşma için taraflara çıkarılan davetiyelerde hazır bulunmadıkları takdirde tahkikatın yokluğunda yapılacağı bildirilir. Ayrıca bu davetiyede, belirlenen giderin de duruşma gününe kadar avans olarak yatırması gerektiği de belirtilir.

İstinafa başvuran, kabul edilebilir bir mazerete dayanarak duruşmaya katılamazsa, yeni bir duruşma gün tayin edilir. Ancak mazeretsiz olarak duruşmaya katılmazsa veya tahkikat giderlerini yatırmazsa, dosyanın mevcut durumuna göre karar verilir. Ancak tahkikat yapılmaksızın karar verilmesine olanak bulunmuyorsa, tarafın katılmaması veya gideri yatırmaması halinde istinaf başvurusu reddedilir.

İstinaf incelemesi sonrası verilebilecek kararlar nelerdir?

  1. Ön inceleme sonunda usulden red kararı (m.352)
  2. Esası incelemeden kararın kaldırılması ve davanın yeniden görülmesi için dosyanın geri gönderilmesi (m. 353/1a)
  3. Başvurunun esastan reddi (m.353/1b-1)
  4. Kararın kaldırılarak düzeltilmesi (m. 353/1b-2)

Bölge Adliye Mahkemesi incelemesini nasıl yapar?

Bölge Adliye Mahkemesi, dosya üzerindeki incelemesini heyet olarak veya görevlendireceği bir üyesi tarafından yapar. Gereken hallerde bir başka Bölge Adliye Mahkemesi veya ilk derece mahkemesi de istinaf edilebilir.

İnceleme, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılır. Ancak kamu düzenine aykırılık halleri re’sen gözetilir.

İstinaf yolunda yapılamayacak usul işlemleri nelerdir?

357. maddeye göre, şu işlemler istinaf yolunda yapılamaz:

  1. Karşı dava açılamaz
  2. Davaya müdahale talebinde bulunulamaz
  3. Davaların birleştirilmesi isteminde bulunulamaz (ıslah ve m.166/1 hariç olmak üzere)
  4. İlk derece mahkemesinde ileri sürülmeyen iddia ve savunmalar dinlenmez (re’sen gözetilecekler hariç)
  5. Yeni delillere dayanılamaz
  6. Bölge Adliye Mahkemeleri için yetki sözleşmesi yapılamaz

Ancak, ilk derece mahkemesinde usulüne uygun olarak gösterildiği halde incelenmeden reddedilen veya mücbir sebeple mahkemeye sunulamayan deliller, Bölge Adliye Mahkemesi’nce incelenebilir.

Yazar: Av. Aydoğan TAN

Av. Aydoğan TAN

Hukuk Sokağı kurucusu, editörü. Avukat, arabulucu, hukukçu bilirkişi.