Anasayfa / Avukat / Avukatlık Kanunu Değişiyor 2: Avukatın Hak, Yetki ve Ödevleri

Avukatlık Kanunu Değişiyor 2: Avukatın Hak, Yetki ve Ödevleri

Avukatlık Yasa Taslağı kamuoyuna duyurulduğundan bu yana tartışılmaya devam ediyor. Bu kapsamda Ankara’da olan takipçilerimiz için, 8 Mayıs Perşembe günü Ankara Barosu’nda yasa taslağının tartışılacağı bir etkinlik olduğu bilgisini de paylaşalım.

Yazımızın ilk bölümünde 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun değişeceğinden ve bu kapsamda Yeni Avukatlık Yasası Taslağı metnini yazıldığından bahsederek, yeni metinde yer alan avukatlık mesleğine kabul, avukatlık sınavı ve staj konularına değinmiştik. Bu yazımızda da Avukatlık Yasa Taslağının üçüncü kısmında yer alan, avukatın hak, yetki ve ödevleri konularını işleyeceğiz. Tekrar belirtmek gerekirse, bu yazı dizisinde yeni yasa taslağı tamamen ele alınmamakta, yalnızca getirilmesi öngörülen değişikliklere değinilmektedir.

Vekaletname

Taslağın mecut yasada bulunmayan “Vekaletname düzenleme” başlıklı 26. maddesi, avukatın, müvekkilini temsil edebilmesi için vekaletname alma zorunluluğundan bahsetmekte ve vekaletnamenin biçim ve içeriğinin TBB ile Türkiye Noterler Birliği tarafından hazırlanacağını ifade etmekte. Maddenin üçüncü fıkrası, avukat ile müvekkil arasında yapılacak tebligatlarda adres değişikliğinin bildirilmemesi durumunda vekaletname veya avukatlık sözleşmesinde belirtilen adreslerin esas alınacağını düzenliyor.

Avukatla Temsil Zorunluluğu

Taslağın üçüncü kısım, ikinci bölümünde yer alan 27/1 madde hükmü ile dava açma yeteneği olan herkesin kendi davasını açarak takip edebileceğini düzenlemekle birlikte, 28. maddede bazı durumlarda avukatla temsil zorunluluğu getiriyor. Buna göre, şu durumlarda avukatla temsil edilme zorunluluğu getiriliyor:

  • Değeri 25.000 TL ve üzerindeki dava ve icra takiplerinde (kanun yolları da dahil olmak üzere),
  • İdari yargıda, dava değerine bakılmaksızın tüm iptal davaları (kanun yolları da dahil olmak üzere),
  • Ceza yargılamasında kovuşturma ve kanun yolları.

Ancak 28/3 hükmü buna bazı istisnalar öngörüyor. Buna göre:

  • Çekişmesiz yargı işleri,
  • Kişiler veya aile hukuku davaları,
  • Dava öncesi geçici hukuki koruma talepleri,
  • Ceza yargılamasında, özel hükümler hariç, kamu davasına katılma,
  • Davanın tarafı, müdahili veya ilgilisinin, görevden ayrılmış olsa bile avukat, hakim, savcı, noter veya hukuk alanında öğretim görevlisi olması durumlarında avukatla temsil zorunluluğu aranmaz.

Avukatla temsil zorunluluğunun olduğu hallerde avukat bulunması, dava ve takip şartı niteliğinde sayılıyor. Bu hallerde avukat bulundurmadan dava ve takip açılamaz, mevcut dava ve takiplere devam edilemez. Aksi halde, karar mercii tarafından dava şartı yokluğuna ilişkin işlemler yapılır. Dava veya icra takibinin karşı tarafı içinse, yokluğunda yargılama yürütülerek karar verilir. Ancak tarafın bizzat hazır bulunmasına ilişkin hükümler de saklı tutuluyor.

28’inci maddenin 5. fıkrası, tarafın avukatla temsil zorunluluğunu yerine getirilmemesi halinde, adli yardıma ilişkin hükümlerin uygulanacağını belirtiyor. Bu durumda avukatlık ücreti, davada haksız çıkacak tarafa yükletilecek.

Avukatın Hakları, Yetki ve Ödevleri

Taslağın üçüncü kısım ve üçüncü bölümü, avukatın hak, yetki ve ödevlerine ayrılıyor. 1136 sayılı yasada bu bölüm, avukatın hak ve ödevleri olarak belirtilmekteydi. Bu bölüm kapsamındaki değişiklikler, başlıklar halinde şöyle sıralanabilir:

İşi Reddetme Hakkı

Taslakta yer alan işin reddedilmesine ilişkin 29. madde, 1136 sayılı yasadakine paralel bir düzenleme olmakla birlikte, madde başlığından anlaşılacağı üzere, işi reddetme konusu avukata bir hak olarak tanınmakta. Ancak 37. madde ile, bazı hallerde işin reddi zorunluluğu da avukata yükleniyor. 1136 sayılı yasada da mevcut olan bu hükme taslak ile getirilmesi öngörülen farklılıklar ise şöyle:

  • İşin meslek onuru veya meslek ilkeleriyle bağdaşmaması,
  • Aynı zamanda veya aynı işte, menfaati zıt tarafa da avukatlık yapmış veya mütalaa vermiş ise avukat, işi reddetmek zorundadır.

1136 sayılı yasada belirtilen, kendisinin düzenlediği senet veya sözleşmenin hükümsüzlüğünü ileri sürmek durumu ortaya çıkmışsa hükmü, yasa taslağına alınmamıştır. O halde avukat, kendisinin düzenlediği senet veya sözleşmenin hükümsüzlüğünü de ileri sürebilecektir.

Ücret Hakkı

1136 sayılı yasada ayrı bir madde halinde düzenlenmeyen ücret hakkı, bir hak olarak belirtilerek 31. maddede düzenleniyor.

İnceleme, Bilgi ve Belge Toplama Hakkı

Avukatın inceleme ve örnek alma hakkı ve yetkisi taslak ile daha sağlam bir çerçeveye oturtuluyor. 33. maddeye göre gerek yargı organları ve gerekse yargı organları dışındaki kurum ve kuruluşlar ve özel hukuk kişileri, avukatın gerekçesini belirterek yazılı olarak başvurması durumunda gerekli bilgi ve belgeleri bir personel eşliğinde incelemesine sunmak durumunda. Ancak belgelerden örnek alınması, vekaletname ibrazına bağlı. Taslak, kanunlardaki özel durumlar saklı kalmak kaydıyla diyerek, istisnalar olabileceğine de yer veriyor. Bilgi ve belge vermekle yükümlü olanlar, avukata yardımcı olmadığı takdirde haklarında TCK m.257’de düzenlenmiş olan görevi kötüye kullanma suçunun oluşacağı da aynı maddede belirtiliyor.

Kararların Yerine Getirilmesini Talep Etme

Taslağın 34. maddesi uyarınca yargı, soruşturma ve icra organlarınca kararların yerine getirilmesi konusunda yetkilendirilen avukat, ilgili kurum, kurul, kuruluş ve kişilerden kararların yerine getirilmesini talep edebilecek.

Sulh Yetkisi

Avukat, üzerinde serbestçe tasarruf edilebilen konularda avukatla temsil edilen karşı tarafı sulhe davet edebilecek.

Çekilme Hakkı

Çekilme hakkı aynen korunurken, çekilme sonrası durumun müvekkile bildirilmesi üzerine, tebliğden itibaren 15 gün daha görevinin devam edileceğine ilişkin hükümdeki süre, HMK’daki süreler sistemine paralel olarak iki hafta olarak değiştiriliyor (m.36/2).

Sır Saklama Yükümlülüğü

Avukatın sır saklama yükümlülüğü konusunda da bazı değişiklikler göze çarpıyor. Sır saklama yükümlülüğü, meslek veya görevin sona ermesinden sonra da devam edeceği belirtiliyor. Ayrıca sır saklama yükümlülüğünün kapsamına mevcut yasada avukatlar ile TBB ve baroların memurlar da girerken, taslak ile avukat stajyerleri ile avukat çalışanları da dahil ediliyor (m.38).

Bir Avukatın Geçici Görevlendirilmesi

Belli durumlarda bir avukatın Baro Başkanı tarafından geçici olarak görevlendirilmesi usulünde iş sahibinin yazılı muvafakatinin aranması koşulu kaldırılıyor. Ücret ve giderlerin ödenmesi konusunda birtakım yeni fıkralar ekleniyor ve bu konuda TBB tarafından bir yönetmelik çıkarılacağı belirtiliyor (m.39).

Avukatın Hakim veya Savcı ile Arasındaki İlişkiden Kaynaklanan Yasaklılık Hali

40. madde, yasaklılık halinin sınırlarını genişletiyor. Buna göre, bir hakim veya savcının, evlilik bağı sona ermiş olsa bile eşi, nişanlısı, kendisi veya eşinin alt soyu ya da üst soyu, evlatlık ilişkisi, ikinci dereceye kadar kan ve sıhri hısımı olan avukat, o hakim veya savcının baktığı işlerde avukatlık yapamaz.

Dosya Tutma ve Belgeleri Saklama

Avukat, üzerine aldığı her iş için düzenli olarak dosya tutmak zorunda ve aldığı işlere ilişkin belge ve evrakları, işin sona ermesinden itibaren üç yıl süreyle saklamak zorunda olacak. Ancak müvekkilin dosyayı alması için bilgilendirilmesi durumunda, saklama yükümlülüğü, bildirimden itibaren üç ay olarak belirleniyor. Müvekkilin talebi halinde avukat, belgeleri ve dosyayı müvekkiline vermek zorunda. Ancak, ücret ve giderlerine ilişkin hapis hakkı korunuyor (m.41).

Mal veya Hakları Edinme Yasağı

1136 sayılı yasada da mevcut olan çekişmeli malları edinme ve edinilmesine aracılık etme yasağındaki bir yıllık süre kaldırılarak, avukatın dava konusu mal veya hakları edinme yasağı süresiz olarak öngörülüyor (m.42).

Meslek İçi Eğitim Hakkı ve Ödevi

Taslağın 46. maddesi ile avukata meslek içi eğitim, hem bir hak hem de bir ödev olarak yükleniyor. Meslek içi eğitimlerin TBB ve barolar tarafından yapılacağı ve gerektiği takdirde Türkiye Adalet Akademisi ile işbirliği yapılabileceği belirtiliyor. Ayrıca her avukata üç yılda en az altmış saat eğitim alma zorunluluğu getiriliyor. Buna uymama halinde, süre tamamlanıncaya kadar meslekten geçici yasaklama cezası uygulanacak. Eğitim esaslarıyla ilgili olarak TBB tarafından yönetmelik çıkarılacak.

Aydınlatma ve Bilgi Verme Ödevi

Taslağın 47. maddesi, avukata, müvekkiline karşı aydınlatma ve gerekli bilgilendirmeleri yapma yükümlülüğü getiriyor.

Taslakta incelediğimiz bu yazının konusunu oluşturan bölümün, yürürlükteki 1136 sayılı yasanın altıncı kısımında düzenlenen hak ve ödevlerden farklılık arz eden bazı durumları da mevcut:

  • Avukata karşı ileri sürülebilecek tazminat taleplerine ilişkin 40. madde hükmü taslağa alınmamış
  • Mevcut kanunda “Sicil cüzdanı” olarak yer alan ifade, “özlük dosyası” olarak yeniden adlandırılarak, kanunun ayrı bir bölümüne alınmış
  • Reklam yasağına ilişkin 55. madde, kanunda farklı bir yere alınarak, kapsamında bir değişikliğe gidilmiş
  • Avukata karşı işlenen suçlar ile avukatın suç işlemesi haline ilişkin düzenlemeler, kanunun hak ve ödevler kısmından alınarak, ayrı bir kısımda yeniden düzenlenmiş

<< Avukatlık Kanunu Değişiyor 1: Mesleğe Kabul, Sınav, Staj

Avukatlık Kanunu Değişiyor 3: Avukatlık Sözleşmesi, Çalışma Türleri >>>

Yazar: Av. Aydoğan TAN

Av. Aydoğan TAN
Avukat, Arabulucu. Hukuk Sokağı ve Emsal.co kurucusu.

Ayrıca bknz.

Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi Değişti, Bazı Vekalet Ücretlerinde İndirim Yapıldı

Türkiye Barolar Birliği’nin bugünkü Resmi Gazete’de yayımlanan tebliği ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi‘nde değişiklik yapılarak, …

X